Wat is een datalek? Gids voor preventie in 2026

Wat is een datalek?

Hier zijn nog een paar duidelijke definities van een datalek:

• “Een datalek doet zich voor wanneer vertrouwelijke, beschermde of gevoelige gegevens zonder toestemming worden geraadpleegd, openbaar gemaakt of meegenomen,” zegt Will Teevan, CEO van Recast Software
• “Een datalek is ongeautoriseerde toegang tot en diefstal, wijziging, overdracht of verkoop van privé- of gevoelige gegevens als gevolg van een beveiligingsincident,” zegt Andrew Kraut, senior onderzoekstechnicus bij Permiso.

Deze definities wijzen op een patroon: bij een datalek gaat het om ongeautoriseerde toegang tot gevoelige informatie, gevolgd door diefstal of ander ongeautoriseerd gebruik van die informatie.

Vrijwel alle vertrouwelijke informatie – dat wil zeggen informatie die niet anderszins openbaar beschikbaar is – kan tegenwoordig als gevoelig worden beschouwd, maar enkele belangrijke categorieën zijn:

• Persoonlijke informatie: Dit kan alle persoonlijk identificeerbare informatie omvatten—ook bekend als PII—die een bedrijf over zijn klanten verzamelt, zoals adressen, telefoonnummers, rijbewijsnummers, paspoortnummers, burgerservicenummers, geboortedata enzovoort.
• Financiële informatie: Dit omvat doorgaans bankrekeningnummers, creditcardnummers of andere inloggegevens die hackers en cybercriminelen kunnen gebruiken om toegang te krijgen tot de financiële rekeningen van een persoon of organisatie of daar geld van te stelen.
• Gezondheidsgegevens: Hoewel dit terecht als “persoonlijke informatie” kan worden beschouwd, verdienen gezondheidsgegevens een eigen vermelding omdat de sector een enorm doelwit is geworden voor cyberaanvallers en andere kwaadwillenden die winst willen maken met ransomware en andere aanvalsvectoren.
• Bedrijfseigen gegevens: Dit omvat de private of bedrijfseigen informatie van een bedrijf, van intellectueel eigendom en onderzoeks- en ontwikkelingsplannen tot marktstrategieën en meer.

Waarom datalekken ontstaan

Je hoeft geen CISO of andere beveiligingsprofessional te zijn om te begrijpen dat datalekken slecht zijn. Geen enkele persoon of organisatie wil dat het gebeurt – toch komen ze regelmatig voor. In een recent onderzoek dat door het bedrijf van Teevan in samenwerking met het Ponemon Institute werd uitgevoerd, meldde 61% van de respondenten dat hun organisatie in de voorafgaande 12 maanden met een datalek te maken had gehad.

Waarom komen datalekken zo vaak voor? Simpel gezegd: ze werken. Cyberaanvallers en andere kwaadwillende actoren hebben cybercriminaliteit omgevormd tot een lucratieve bedrijfstak op zichzelf, uitgerust met een steeds geavanceerder scala aan aanvalshulpmiddelen en -technieken om hun doelwitten aan te vallen. Hoewel financieel gewin het meest voorkomende motief is, is het niet het enige. Datalekken vinden ook plaats vanwege bedrijfsspionage en overheidsspionage, reputatieschade, verstoring van diensten en andere redenen.

Het vervelende is dat cybercriminelen zich kunnen veroorloven om te falen – en dat vaak doen – terwijl hun doelwitten dat doorgaans niet kunnen.

“Aanvallers hoeven het maar één keer goed te doen, maar verdedigers moeten het elke keer goed doen,” zegt Kraut.

De beste hulpmiddelen voor noodherstel!

1. 

   Acronis Cyber Protect

   This rating combines scores from multiple user review sites to reflect overall customer sentiment about the product.

   4.7

   Visit Website
2. 

   IDrive

   This rating combines scores from multiple user review sites to reflect overall customer sentiment about the product.

   4.5

   Visit Website
3. 

   Dell PowerProtect Cyber Recovery

   Visit Website

Hoe datalekken ontstaan

Een andere belangrijke reden waarom datalekken plaatsvinden, is dat er in ons steeds digitalere tijdperk meer beveiligingsrisico's en dreigingsvectoren zijn dan ooit tevoren. “De complexiteit en verfijning van cyberdreigingen ontwikkelen zich voortdurend,” zegt Teevan.

In grote lijnen vallen deze dreigingen meestal in een (of meer) van de volgende categorieën:

• Menselijke fouten: Dit is al lange tijd een van de belangrijkste oorzaken van datalekken: mensen maken fouten. In een beveiligingscontext kan dat van alles omvatten, van het gebruik (en hergebruik) van zwakke wachtwoorden tot het per ongeluk verkeerd omgaan met gevoelige gegevens, verkeerde configuraties van cloudaccounts en meer. Zelfs iets dat zo “eenvoudig” is als een verloren telefoon of laptop kan leiden tot een beveiligingsincident. Bovendien is het niet altijd een fout – verschillende interne dreigingen kunnen leiden tot beveiligingslekken binnen de organisatie. 

• Cyberaanvallen: Deze categorie is in de loop der tijd enorm gegroeid in omvang en complexiteit en omvat een grote verscheidenheid aan kwaadaardige hulpmiddelen en methoden die cyberaanvallers kunnen gebruiken om ongeautoriseerde toegang te krijgen tot de gegevens van een organisatie.  

“Cyberaanvallen, zoals phishingaanvallen, malware of ransomware, maken misbruik van beveiligingslekken om ongeautoriseerde toegang tot systemen te krijgen,” zegt Teevan.

Andere cyberaanvallen zijn onder meer DDoS-aanvallen, die bedoeld zijn om de webapplicaties van een bedrijf te verstoren of uit te schakelen, en het kapen van cloudaccounts.

• Systeemkwetsbaarheden: Tot slot zijn er talloze potentiële kwetsbaarheden – soms het gevolg van een aanvankelijke menselijke fout – in de IT- en bedrijfssystemen van een onderneming. Dit omvat zaken als software waarvoor geen beveiligingsupdates zijn geïnstalleerd of die anderszins verouderd is, verkeerd geconfigureerde cloud- of SaaS-accounts, of ontoereikende hulpmiddelen, processen en beleidsregels voor het beperken van beveiligingsrisico's en het reageren op incidenten.

Opmerkelijke datalekken

Waar zullen we beginnen? Alleen al op basis van het afgelopen decennium zou je een boek kunnen vullen met opmerkelijke datalekken. Serieus, een Wikipedia-lijst met datalekken leest als een overzicht van grote bedrijven en overheidsinstanties, en bevat meer dan 460 verwijzingen.

Hier zijn enkele voorbeelden van opmerkelijke datalekken:

• In 2013 werd het internetbedrijf Yahoo gehackt in wat nu vaak wordt genoemd als het grootste datalek ooit. Later werd bekendgemaakt dat alle 3 miljard gebruikersaccounts van Yahoo waren gecompromitteerd bij de aanval.

• In 2009 meldde Wired dat de National Archives and Records Administration onderzoek deed naar een mogelijk lek van persoonsgegevens van tientallen miljoenen Amerikaanse militaire veteranen. De oorzaak? Een defecte harde schijf die naar een leverancier was teruggestuurd zonder dat de gegevens eerst goed waren gewist.

• Eind 2022 werden bij videogamemaker Activision enkele gegevens over spellen en werknemers gestolen nadat een werknemer slachtoffer was geworden van phishing.

• Eind 2023 kregen cyberaanvallers toegang tot de persoonsgegevens van ongeveer 6,9 miljoen klanten van genealogiewebsite 23andMe — een veel groter aantal dan aanvankelijk was gemeld.

Het belang van het vroegtijdig herkennen van datalekken

Als je zelfs maar een korte geschiedenis van datalekken bekijkt, komt er een patroon naar voren: hoewel geen enkel datalek ooit “goed” is (tenzij je de aanvaller bent), blijken veel datalekken veel erger te zijn dan nodig, omdat ze te lang onopgemerkt of ongemeld bleven. Bovendien richten sommige organisaties uiteindelijk veel meer schade aan dan het oorspronkelijke lek, simpelweg door te proberen het onder het tapijt te vegen in plaats van de getroffen partijen tijdig op de juiste manier over het datalek te informeren.

Het snel detecteren van datalekken en erop reageren is cruciaal om de gevolgen ervan te beperken. Dit is een drijvende kracht achter beveiligingsprincipes zoals “ga uit van een lek”, waarbij je beveiligingshouding ervan uitgaat dat incidenten onvermijdelijk zijn en kunnen plaatsvinden. Een vergelijkbare gedachte doordringt meerdere concepten en strategieën binnen moderne gegevensbeveiliging, zoals een model waarin niets standaard wordt vertrouwd en het principe van minimale rechten – beveiligingsincidenten zijn een gegeven, dus waarom zou je ervoor zorgen dat je mogelijkheden voor detectie, verdediging en incidentrespons zo sterk mogelijk zijn?

De impact van datalekken op SaaS-bedrijven

Hoewel dit geldt voor bedrijven van alle soorten en groottes, is het bijzonder belangrijk voor SaaS-bedrijven, waarvan de volledige bedrijfsvoering gebaseerd is op vertrouwen in de digitale producten en diensten van het bedrijf. Datalekken bij SaaS-bedrijven hebben meerdere negatieve gevolgen wanneer ze onopgemerkt blijven of niet op de juiste manier worden afgehandeld, waaronder:

• Financiële verliezen
• Reputatieschade
• Gevolgen voor wettelijke en regelgevende naleving

Hoewel financiële verliezen misschien het meest tastbaar lijken, kunnen gevolgen zoals reputatieschade veel langer aanhouden, gezien het digitale vertrouwen dat nodig is voor succes bij zowel B2B- als B2C-SaaS-bedrijven.

Preventie en beperking van datalekken

De uitdagingen zijn hier zowel duidelijk als talrijk. Elke organisatie die haar spreekwoordelijke kop in het zand steekt als het gaat om gegevensbeveiliging, nodigt in feite een datalek uit.

Dus, wat moeten we eraan doen? Experts bevelen verschillende best practices en hulpmiddelen voor gegevensbeveiliging aan.

Inzicht uit de sector

“Om datalekken te voorkomen en te beperken, is het cruciaal om actuele beveiligingsmaatregelen te handhaven, regelmatig trainingen voor medewerkers over gegevensbescherming te geven, sterke versleutelingsmethoden toe te passen en systemen continu te monitoren op ongebruikelijke activiteiten,” zegt Mazin van Memcyco.

Beste werkwijzen voor gegevensbeveiliging: 6 principes

1. Beoordeel en versterk uw cyberbeveiligingspositie: “Begin met het evalueren van uw huidige cyberbeveiligingsmaatregelen,” zegt Teevan. “Maak gebruik van hulpmiddelen die helpen potentiële risico’s te kwantificeren en inzicht bieden in kwetsbaarheden van systemen en verouderde applicaties.”

2. Installeer patches, installeer patches, installeer patches: Strikt patchbeheer is een van de sleutels tot het minimaliseren van systeemkwetsbaarheden en het verminderen van het aantal bekende en onbekende (ook wel “zero-day”) aanvalsmogelijkheden die aanvallers kunnen gebruiken. 

“Het automatiseren van het patchproces voor besturingssystemen en applicaties is cruciaal, omdat automatisering snelle patches mogelijk maakt en het kwetsbaarheidsvenster aanzienlijk verkleint,” zegt Teevan.

3. Geef prioriteit aan zichtbaarheid van en controle over uw omgevingen: In de IT-beveiliging geldt algemeen dat u niet kunt beschermen wat u niet kunt zien – kwaadwillende actoren gedijen in het donker, wat in IT-termen betekent: die gebieden in de systemen van een organisatie die onbekend of onzichtbaar zijn voor de organisatie zelf. Dit omvat het gebruik van hulpmiddelen voor monitoring van het donkere web voor gecompromitteerde gegevens, waar gestolen informatie vaak wordt verhandeld.

“Een alomvattend overzicht van uw hardware- en softwareomgeving is essentieel voor goed geïnformeerde besluitvorming en een effectieve risicobeoordeling,” zegt Teevan. “Deze verbeterde zichtbaarheid van IT-omgevingen stelt organisaties in staat kwetsbaarheden te identificeren, de systeemstatus te bewaken en ervoor te zorgen dat alle bedrijfsmiddelen up-to-date zijn en beveiligd tegen potentiële bedreigingen.”

Naast realtime zichtbaarheid en monitoring wilt u ook een “papieren” spoor om audits te ondersteunen en een gedetailleerd inzicht in beveiligingsincidenten te verkrijgen wanneer dat nodig is. Kraut van Permiso raadt aan gegevenstoegang te loggen: “Naast wettelijke vereisten is het loggen van gegevenstoegang een uitstekende manier om te controleren of de juiste mensen toegang krijgen tot (of de toegang wordt ontzegd tot) de juiste gegevens.”

4. Ga verstandig om met gebruikersrechten: Menselijke fouten zullen altijd bestaan, maar u kunt ze eenvoudig beheersen door de toegang van mensen tot gegevens en systemen te beperken tot wat ze nodig hebben om hun werk te doen—niets meer. 

“Overmatige beheerdersrechten nodigen aanvallen uit,” zegt Teevan. “Beperk de toegang van gebruikers tot essentiële functionaliteiten om het risico op ongeautoriseerde acties die de beveiliging kunnen aantasten te verkleinen.”

Kraut adviseert om dergelijke strategieën voor gegevensbescherming zo vroeg mogelijk te implementeren: “Bouw vanaf het begin strategieën voor gegevensbescherming in: Als uw technici geen toegang hebben tot vertrouwelijke gegevens vanwege technologische controles, is de kans groot dat aanvallers dat ook niet kunnen. Deze controles zijn niet eenvoudig achteraf toe te voegen wanneer de gegevens eenmaal bestaan."

Op dezelfde manier vereist en bevordert het beperken van menselijke fouten als hoofdoorzaak van datalekken het gebruik van sterke wachtwoorden en hulpmiddelen zoals meervoudige authenticatie.

5. Kies voor een mensgerichte benadering van cyberbeveiliging: Behandel de menselijke factor niet als een zwakte – mensen zouden een belangrijk onderdeel van uw kracht moeten zijn. 

“Ontwikkel een op maat gemaakt trainingsprogramma voor cyberbeveiliging en voer regelmatig simulaties uit om de paraatheid van medewerkers te testen,” stelt Kraut voor. Deze proactieve strategie helpt het risico van menselijke fouten te beperken, een belangrijke factor bij datalekken.

Kraut stelt hier ook een andere mensgerichte werkwijze voor: “Controleer elkaars werk: elke bedrijfstak kan baat hebben bij deze werkwijze,” zegt hij. “Commerciële luchtvaartmaatschappijen hebben twee piloten die elkaars werk controleren. Rotsklimmers gebruiken meerdere ankerpunten. Beveiligingstechnici kunnen code- en architectuurbeoordelingen gebruiken om vergissingen vóór de productieomgeving op te sporen.”

6. Voer regelmatig cyberrisicobeoordelingen uit: Het uitvoeren van formele risicobeoordelingen helpt bij het identificeren en prioriteren van kwetsbaarheden. Het inschakelen van expertise van derden kan een onbevooroordeeld perspectief bieden en de effectiviteit van uw cybersecuritystrategie vergroten.

Hulpmiddelen om datalekken te voorkomen

Datalekken kunnen elke organisatie overkomen, maar met de juiste hulpmiddelen en technologieën kunt u uw risico aanzienlijk verkleinen.

Hieronder staan de belangrijkste categorieën hulpmiddelen die helpen gevoelige gegevens te beschermen en bedreigingen op te sporen voordat ze uitgroeien tot volledige incidenten:

1. Hulpmiddelen voor preventie van gegevensverlies (DLP)

DLP-hulpmiddelen zijn ontworpen om onbevoegde toegang tot of overdracht van gevoelige gegevens te voorkomen. Deze hulpmiddelen bewaken en beheren gegevens tijdens overdracht (zoals e-mails en bestandsoverdrachten), gegevens in rust (opgeslagen gegevens) en gegevens in gebruik (gegevens die worden verwerkt). DLP-systemen identificeren automatisch gevoelige informatie, zoals creditcardnummers of intellectueel eigendom, en handhaven beveiligingsbeleid om lekken te voorkomen.

• Aanbevolen hulpmiddelen: Symantec DLP, Digital Guardian, Forcepoint DLP

2. Versleutelingshulpmiddelen

Versleuteling is een van de effectiefste manieren om gegevens tegen compromittering te beschermen. Door gevoelige gegevens te versleutelen, blijven ze onleesbaar, zelfs als ze worden onderschept of zonder toestemming worden ingezien. Moderne versleutelingshulpmiddelen kunnen gegevens in rust, tijdens overdracht en op apparaten zoals laptops en mobiele telefoons beveiligen.

• Aanbevolen hulpmiddelen: BitLocker, VeraCrypt, AxCrypt

3. Inbraakdetectie- en preventiesystemen (IDPS)

IDPS-hulpmiddelen helpen verdachte activiteiten op uw netwerk te detecteren en voorkomen die op een inbreuk kunnen wijzen. Deze systemen bewaken het verkeer op ongebruikelijke patronen en kunnen aanvallen in real time blokkeren, zodat een inbreuk wordt gestopt voordat die plaatsvindt. Ze geven ook waarschuwingen voor potentiële bedreigingen, waardoor uw team snel kan reageren.

• Aanbevolen hulpmiddelen: Snort, Suricata, Cisco Firepower

4. Meervoudige verificatie (MFA)

MFA voegt een extra beveiligingslaag toe door gebruikers te verplichten hun identiteit op meerdere manieren te verifiëren, bijvoorbeeld met een wachtwoord en een eenmalige code die naar hun telefoon wordt gestuurd. Zelfs als wachtwoorden gecompromitteerd zijn, maakt MFA het voor aanvallers aanzienlijk moeilijker om onbevoegde toegang tot systemen of gegevens te krijgen.

• Aanbevolen hulpmiddelen: Duo Security, Google Authenticator, Okta

5. Hulpmiddelen voor kwetsbaarheidsscans en -beheer

Kwetsbaarheidsscanners identificeren zwakke plekken in uw netwerk, systemen en software die aanvallers kunnen misbruiken. Door regelmatig op kwetsbaarheden te scannen, kunt u beveiligingslacunes aanpakken voordat deze bij een datalek worden uitgebuit. Platforms voor kwetsbaarheidsbeheer bieden ook aanbevelingen voor patches om deze problemen proactief op te lossen.

• Aanbevolen hulpmiddelen: Nessus, Qualys, OpenVAS

6. Hulpmiddelen voor beheer van beveiligingsinformatie en -gebeurtenissen (SIEM)

SIEM-hulpmiddelen verzamelen en analyseren beveiligingsgebeurtenissen in real time en geven hierover waarschuwingen, zodat uw team sneller op potentiële bedreigingen kan reageren. Door gegevens uit verschillende bronnen, zoals firewalls, servers en toepassingen, met elkaar in verband te brengen, bieden SIEM-systemen een holistisch beeld van uw beveiligingspositie en helpen ze potentiële inbreuken vroegtijdig te detecteren.

• Aanbevolen hulpmiddelen: Splunk, LogRhythm, IBM QRadar

7. Platformen voor eindpuntbeveiliging (EPP)

Eindpunten zoals laptops, smartphones en IoT-apparaten zijn belangrijke doelwitten voor aanvallers. EPP-hulpmiddelen beschermen deze apparaten door malware-infecties, ransomwareaanvallen en onbevoegde toegang te voorkomen. Sommige geavanceerde platformen bevatten ook functies zoals detectie en respons voor eindpunten (EDR) voor realtime opsporing en herstel van bedreigingen.

• Aanbevolen hulpmiddelen: CrowdStrike Falcon, Sophos Intercept X, Carbon Black

Door een combinatie van deze hulpmiddelen te gebruiken, zorgt u ervoor dat uw organisatie over een gelaagde verdedigingsstrategie beschikt, waardoor het voor aanvallers moeilijker wordt om uw systemen binnen te dringen. Van versleuteling en DLP tot IDPS en SIEM: door deze technologieën te implementeren, kunt u het beveiligingskader bieden dat nodig is om uw gegevens tegen potentiële inbreuken te beschermen.

De kern

Datalekken vormen een bedreiging die alleen maar erger wordt. Het goede nieuws is echter dat de juiste combinatie van technologische hulpmiddelen, proactieve strategieën en sterk technologisch leiderschap de risico’s kan minimaliseren en een snelle reactie en oplossing kan garanderen wanneer beveiligingsincidenten zich voordoen.

Wat is uw aanpak voor gegevensbeveiliging? Zorg ervoor dat u zich aanmeldt voor de nieuwsbrief van The CTO Club voor meer nieuws en discussies uit de sector!